Giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong Lễ hội Bạch Đằng - Lan tỏa truyền thống, kết nối hiện tại

Lễ hội Bạch Đằng, tỉnh Quảng Ninh là một trong những lễ hội dân gian truyền thống được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, gắn liền với chiến thắng lịch sử Bạch Đằng năm 1288 dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Đại Vương - Trần Quốc Tuấn. 

Không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, lễ hội còn là không gian văn hóa đặc sắc, nơi hội tụ và lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Thông qua những biểu hiện cụ thể trong hội, phần nào chúng ta cũng thấy được những tinh hoa trong nghệ thuật quân sự dựa vào thế trận lòng dân của các thế hệ cha ông.

Lễ hội là sự kết tinh giữa lịch sử và đời sống văn hóa cộng đồng, thông qua các nghi lễ, hoạt động rước thánh, tế lễ và sinh hoạt văn hóa dân gian, lễ hội góp phần tái hiện lại hào khí Đông A, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ hôm nay.

Trong tổng thể hệ thống các di tích lịch sử và lễ hội thời Trần khu vực Đông Bắc, Lễ hội Bạch Đằng nổi bật như một điểm sáng, có sức lan tỏa mạnh mẽ. Những năm gần đây, lễ hội không chỉ thu hút đông đảo nhân dân và du khách mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, mở ra tiềm năng lớn trong liên kết vùng và phát triển du lịch văn hóa bền vững.

Đặc biệt, lễ hội và hệ thống di tích Bạch Đằng có mối quan hệ gắn bó hữu cơ. Di tích với vai trò là văn hóa vật thể, nền tảng vật chất cho các hoạt động văn hóa, trong khi lễ hội lại là sinh hoạt tín ngưỡng, hoạt động tinh thần – văn hóa phi vật thể tạo động lực để cộng đồng chung tay gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Chính sự tương tác này đã làm nên sức sống bền bỉ của “di tích sống”, nơi quá khứ và hiện tại hòa quyện trong dòng chảy lịch sử, văn hóa.

Không chỉ vậy, Lễ hội Bạch Đằng còn giữ vai trò quan trọng trong việc gắn kết cộng đồng. Từ phạm vi làng xã đến liên vùng, các hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt chung đã tạo nên sự cố kết bền chặt, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đồng thời, lễ hội vẫn bảo lưu nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc, tiêu biểu như nghi lễ rước sắc phong, rước thánh giữa đình, đền, miếu… đã phản ánh sinh động đời sống văn hóa, sinh hoạt tín ngưỡng của cư dân vùng đồng bằng châu thổ Bắc Bộ.

Trong bối cảnh hiện nay, giá trị của Lễ hội Bạch Đằng – Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia ngày càng được khẳng định rõ nét, không chỉ là tài sản văn hóa vô giá, là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch, kinh tế, xã hội địa phương mà còn góp phần xây dựng, quảng bá và lan tỏa hình ảnh, văn hóa con người Quảng Ninh đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Lễ hội Bạch Đằng năm 2026 sẽ được tổ chức trong 04 ngày, từ ngày 22/4 đến ngày 25/4/2026 (tức từ ngày mùng 06 đến ngày mùng 09 tháng 3 năm Bính Ngọ) tại các điểm thuộc khu di tích quốc gia đặc biệt Bạch Đằng, tỉnh Quảng Ninh như Đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, đình Yên Giang phường Quảng Yên; đình Trung Bản phường Liên Hòa; đền Trung Cốc phường Phong Cốc. Đây là dịp để nhân dân và du khách thập phương về với vùng đất lịch sử, hòa mình vào không gian văn hóa linh thiêng, cùng tưởng nhớ chiến công oanh liệt của cha ông ta và cảm nhận sâu sắc giá trị trường tồn của di sản văn hóa dân tộc.

Lễ hội Bạch Đằng không chỉ là ký ức lịch sử, mà còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, góp phần bồi đắp bản sắc và sức mạnh tinh thần Việt Nam trong hành trình phát triển hôm nay và mai sau.

Trần Hà