Hương rừng trong mâm cỗ mộc mạc của người Dao Thanh Y dưới chân núi Yên Tử

Sau những chặng đường dài vượt qua hàng ngàn bậc đá rợp bóng tùng, trúc   để chinh phục đỉnh thiêng Yên Tử phần thưởng cho mỗi du khách không chỉ là cảm giác thanh tịnh chốn thiền môn mà còn là dư vị ấm áp đến từ các món ăn đơn sơ trong mâm cỗ của người Dao Thanh Y dưới chân núi. Khép lại hành trình leo núi, việc dừng chân nghỉ ngơi thư giãn và thưởng thức những món ăn mộc mạc được chắt chiu từ tinh túy của cỏ cây, suối ngàn nơi đây cũng chính là một mảnh ghép cho chuyến đi thêm phần trọn vẹn. 

Không cầu kỳ hoa mĩ, ẩm thực của người Dao Thanh Y tại Yên Tử chinh phục người thưởng thức bằng sự đơn sơ mộc mạc của những sản vật đến từ núi rừng. Từ những ngọn măng rừng giòn ngọt hay những con cá khe tự nhiên, bát canh gà rượu bâu cùng mẹt xôi ngũ sắc… qua bàn tay chế biến của người dân địa phương đã hòa quyện vào nhau thật tự nhiên để tạo nên nét riêng của nơi này.  

Món ăn đầu tiên phải kể đến là măng trúc, mùa măng trúc rộ nhất chính là khoảng thời gian từ tháng Giêng đến hết tháng ba âm lịch. Đến với Yên Tử mùa Hội xuân du khách vừa được tham gia vào không khí lễ hội, vừa có dịp thưởng thức món ăn đơn sơ gắn liền với vùng đất này. Măng trúc tươi luôn có độ giòn ngọt và thanh mát nhất, những búp măng chỉ nhỏ bằng ngón tay nhưng lại thấm đượm hương vị của núi rừng. Cách chế biến măng trúc cũng rất đơn giản, chỉ cần rửa sạch và đem luộc chín là đã có món măng trúc luộc chấm muối vừng mà vẫn giữ nguyên được hương vị tự nhiên của món ăn. Cầu kì hơn một chút, những búp măng được bóc sạch vỏ, rửa sạch và đập dập rồi xào với tỏi thêm chút gia vị, lá lốt là đã có món măng trúc xào hòa quyện hương vị của núi rừng cũng đủ khiến cho mọi thực khách phải xiêu lòng. 

Măng trúc và món ăn chế biến từ măng trúc

Một món ăn quen thuộc trong các mâm cỗ truyền thống của gia đình người Dao Thanh Y nay cũng đã có mặt trong thực đơn của các nhà hàng tại khu vực Yên Tử chính là món Canh gà rượu bâu. Món ăn này như một món quà mà người dân địa phương dành tặng cho những vị khách phương xa. Rượu bâu là loại rượu được ủ từ nếp nương được xay giã thủ công, kết hợp với men lá rừng truyền thống và thời gian ủ chuẩn xác đã tạo nên một loại rượu có vị ngọt đằm và mùi thơm rất riêng. Thịt gà đồi xào săn cùng với gia vị bản địa sẽ được nấu cùng rượu bâu để tạo ra bát canh mang hương vị đặc trưng, nước canh đậm đà có vị chua ngọt dịu nhẹ của rượu bâu, miếng thịt gà béo ngọt thấm đượm vị nếp nương khiến cho mọi mệt mỏi của chặng đường leo núi dường như tan biến hết.

Rừng Quốc gia Yên Tử nơi có nhiều dòng suối nhỏ len lỏi chảy qua, những con cá khe như một món quà đến từ thiên nhiên. Cá khe tuy không to nhưng thịt lại chắc và ngọt, cách chế biến cũng vô cùng đơn giản. Người dân nơi đây thường làm sạch con cá rồi chiên vàng trong chảo dầu kèm với lá lốt. Khi thưởng thức, từng miếng cá giòn rụm tan trong miệng nhưng vẫn giữ được vị ngọt hòa quyện với mùi thơm bùi của lá lốt, một món ăn mang lại dư vị của tự nhiên và thanh khiết như chính những dòng suối nơi đây vậy. 

Nhắc đến ẩm thực người Dao Thanh Y không thể bỏ qua món xôi ngũ sắc, món ăn không chỉ có màu sắc bắt mắt mà còn mang ý nghĩa về văn hóa và truyền thống. Xôi ngũ sắc có 5 màu, tượng trưng cho ngũ hành, ngoài ra màu sắc rực rỡ tươi tắn của xôi ngũ sắc cũng là lời nguyện ước về một cuộc sống an lành, may mắn, mùa màng bội thu. Để làm được xôi ngũ sắc, người dân địa phương sử dụng gạo nếp nương và các loại lá cây, quả rừng để nhuộm màu cho hạt gạo. Màu trắng được giữ nguyên bản từ màu của gạo nếp; màu xanh từ lá riềng hoặc lá nếp; màu vàng từ củ nghệ; màu tím từ lá cẩm và màu đen từ lá thau. Các loại lá đều được giã nát vắt lấy nước cốt để đem ngâm gạo. Đồ xôi cũng đòi hỏi bí quyết gia truyền và sự khéo léo của những phụ nữ người Dao Thanh Y, xôi đồ trên bếp phải được giữ đều lửa, nồi đồ xôi phải thật kín và canh đúng thời gian để vừa chín tới, hạt gạo nở căng tròn mềm dẻo, không bị nát và nhuộm đều màu. 

Tìm về non thiêng Yên Tử, người ta không chỉ tìm lại sự bình yên trong tâm hồn giữa chốn thiền môn, mà còn là cơ hội để khám phá những nét ẩm thực giản dị của người Dao Thanh Y nơi đây. Hãy để cho hương vị núi rừng trong những món ăn dân giã hòa quyện cùng nét đẹp văn hóa bản địa mộc mạc nhưng cũng không kém phần độc đáo hấp dẫn làm cho chuyến đi thêm phần trọn vẹn.

Đồng Thị Nga