Giới thiệu chung
Khu di tích lịch sử nhà Trần (tỉnh Quảng Ninh) được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013.
Quy hoạch và phạm vi
Khu di tích được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị trong Quyết định số 307/QĐ-TTg, ngày 07/02/2013 với phạm vi nghiên cứu 11.095 ha, quy mô quy hoạch tổng thể là 2.206 ha, bao gồm 14 di tích nhà Trần và khu vực bảo vệ, dịch vụ du lịch bao quanh.
Năm 2025, các di tích Thái miếu nhà Trần và Am - chùa Ngọa Vân được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới nằm trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.
Giá trị văn hóa, lịch sử
"Kỷ nhà Trần" là mốc son chói lọi nhất trong công cuộc chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta. Không những thế, nhà Trần còn có nhiều thành tựu về các lĩnh vực kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa… Khiến cho nước lớn phải kính nể, nước nhỏ phải chịu phục.
Các sách địa chí do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn như: Đại Nam nhất thống chí và Đồng Khánh địa dư chí đều chép: "Bia Thần đạo ở An Sinh nói tiên tổ nhà Trần vẫn là người An Sinh - huyện Đông Triều, sau dời đến Tức Mặc phủ Thiên Trường cho nên các vua Trần đều táng ở An Sinh mà khi nhường ngôi xuất gia đi tu cũng lấy An Sinh làm nơi tu ẩn".
Như vậy, vùng đất Đông Triều xưa có một hệ thống chùa, lăng tẩm, đền miếu có lịch sử xây dựng từ thời Trần rất đồ sộ và tráng lệ. Những di tích lịch sử đó còn tồn tại đến ngày nay, được chính quyền quan tâm, nhân dân phát tâm công đức, tu bổ tôn tạo lại nhằm giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống văn hóa, lịch sử quý báu, sáng ngời hào khí Đông A.
Hộp vàng Ngọa Vân – Yên Tử
Hộp vàng Ngọa Vân - Yên Tử là hiện vật độc bản được công nhận là bảo vật quốc gia theo Quyết định số 1821/QĐ-TTg về việc công nhận bảo vật quốc gia đợt 7 (năm 2018).
Hiện vật được phát hiện ngày 21/6/2012 tại thôn Trại Lốc, phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh trong quá trình thi công mở rộng con đường "hành hương tâm linh" từ Trại Lốc lên di tích chùa Ngọa Vân, nơi vua Trần Nhân Tông hóa Phật.
Hiện vật có hình dáng đóa hoa sen, có thể đây là đồ dùng quý trong hoàng cung. Hộp có dáng hình cầu, thân tạo nổi 11 múi, mỗi múi giống như hình cánh sen cong tròn. Thân hộp có chân đế tạo múi mô phỏng hình cánh sen, văn hoa chanh nổi trên nền văn mây hình khánh.
Hiện nay Bảo vật đang được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh.